Vereniging van universiteiten Lange Houtstraat 2 | Postbus 13739 | 2501 ES DEN HAAG | T: 070-3021400
VSNU
Volgens Henk Procee, hoogleraar Wijsbegeerte aan de Universiteit Twente, is het vanzelfsprekend dat je aan de universiteit scheikundige formules over natriumchloride ofwel NaCl leert. Studenten ook begiftigen met de passie voor de academische verdieping zou eveneens vanzelfsprekend moeten zijn. De liefde voor het vak en de binding met medestudenten en docenten zijn immers belangrijke factoren voor studiesucces. Om de academische binding met het vak en de universiteit te versterken is de inzet van studenten, docenten en de opleiding nodig, zo bleek op de bijeenkomst van de VSNU op woensdag 28 mei jl. Het gaat niet om de vraag óf je studenten moet begiftigen met de passie voor de wetenschap en de academische gemeenschap, maar hoe?
Sijbolt Noorda, voorzitter van de Vereniging van Universiteiten, verbeeldde de studieperiode van een student als een veranderproces. ‘Een student is geen nummer dat zo snel mogelijk zijn diploma moet halen. Een student ondergaat een transitie waarin hij of zij zijn of haar talenten wil ontplooien en daarin speelt de universiteit een belangrijke rol. De student vertrekt weer in een andere vorm met een hoop bagage.’ Voor deze transitie is niet alleen het aanleren van zuivere kennis belangrijk, volgens Noorda: ‘De identificatie van studenten met hun opleiding en universiteit is cruciaal’.
In verschillende workshops gingen studenten, docenten, bestuurders en beleidsmedewerkers aan de slag om de ‘golden rules’ te benoemen om te komen tot meer academische binding. Eén van die ‘golden rules’ ging over het overbrengen van de passie van je vak als docent. Deze liefde is aanstekelijk en motiveert studenten om gepassioneerd naar het vak te kijken en het te bestuderen, maar ook om zich er thuis te voelen en zich ernaar te gedragen. En hoe doe je dat het best? Er kwamen vele voorbeelden. Zo vertelde een studente over een docent die, al was hij nog zo chagrijnig en totaal niet deed aan interactie met zijn studenten, wel een enorme kennis en passie voor zijn vak had. Zij vond dat heel inspirerend en wilde voor geen goud zijn lessen missen. Er waren ook verhalen van docenten die studenten juist veel kritische vragen stelden of opdrachten meegaven om hen te prikkelen voor het vak. Conclusie was dat het niet uitmaakte welke methode een docent gebruikte als het maar de methode is die het beste bij hem of haar past. Op die manier kan hij of zij het beste de liefde voor het vak overbrengen.
In de workshops waren ook sceptici te horen: ‘Maar het is toch onmogelijk om de band tussen student en docent te vergroten met al die massale hoorcolleges in Nederland?’. Daarop werden volop hoopgevende ervaringen gedeeld en tips gegeven om de anonimiteit van massale hoorcolleges te doorbreken. Docenten zouden studenten kunnen verzoeken zoveel mogelijk vooraan te komen zitten zodat ze elkaar in de ogen kunnen aankijken. Of gebruik te maken van naambordjes, zodat je de leerlingen persoonlijk kunt aanspreken. Volgens een docent voelen leerlingen zich daardoor meer betrokken bij de les. Ook waren er voorstanders van het geven van gezamenlijke opdrachten aan kleine groepen studenten binnen een grote groep. Hierdoor wordt ook de sociale integratie gestimuleerd.
Niet alleen de bijdragen van docenten zijn van belang bij het versterken van academische binding, juist ook die van studenten zelf. Dat is iets wat ze vooral ook zelf moeten beseffen zodat ze meer initiatief zullen nemen. Zo werd in een workshop verteld dat een student had geregeld dat een bepaald keuzevak in het lesprogramma werd opgenomen, en een andere student had een excursie georganiseerd. Belangrijk hierbij is dat het vanzelfsprekend wordt dat studenten dergelijke initiatieven nemen en het niet wordt gezien als de uitzondering op de regel: ‘daar heb je die ijverige student weer’. Dat de lessen dus geen eenrichtingsverkeer zijn, vereist een cultuuromslag waarbij de student medeverantwoordelijk wordt voor het onderwijs.
Studenten willen serieus worden genomen door hun docenten en daarnaast ook maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen. In een workshop werd verteld dat er excursies worden georganiseerd naar Tbs-klinieken waar studenten met tbs-ers over het thema vrijheid spreken. Dit zijn indringende ervaringen die ook voor een onderlinge band tussen studenten zorgen. Ook werd verteld over studenten Rechten die cold cases oplossen. Dergelijke opdrachten zijn belangrijk om kennis op te doen en studenten na te laten denken over hun toekomstige loopbaan. Daarbovenop wordt zo’n opdracht door de groep studenten als een zeer stimulerende uitdaging ervaren.
Wanneer studenten onderling en met docenten en wetenschappers intensief contact hebben over hun vak, zullen ze elkaar enthousiasmeren en motiveren. De universiteit kan onderling contact tussen studenten stimuleren met een intensieve introductieweek bij de start van de studie maar ook door bepaalde tradities in stand te houden. Zo werd het voorbeeld genoemd van een universiteit met een muur waarop alle afgestudeerden hun handafdruk met verf hadden achtergelaten. Dit wordt aan het begin van de studie al naar uitgekeken door studenten, ‘Daar wil ik uiteindelijk ook mijn handdruk bij zetten’. Universiteiten proberen studenten te helpen de studie zo goed mogelijk te volbrengen. Vernieuwende ideeën van studenten zijn daarbij van harte welkom, benadrukte een docent uit Amsterdam. Een studente opperde nog dat de universiteit beter zou kunnen samenwerken met studenten- en studieverenigingen: ‘Tenslotte waren het studenten die het voor elkaar kregen om voormalig president Bill Clinton naar Nederland te halen voor een lezing.’
Academische verdieping en binding is spannend en verrijkend. Door studenten te begiftigen met de passie voor hun vak en voor de academische gemeenschap, zullen studenten enthousiast en gemotiveerd hun studie volbrengen. Op de VSNU-netwerkbijeenkomst werden ervaringen gedeeld en vele voorbeelden genoemd die kunnen helpen de academische binding te versterken. Dat de uitvoering ervan niet altijd gemakkelijk was, bijvoorbeeld wanneer vaste patronen moeten worden doorbroken, bleek ook uit de ervaringen. Uit al deze voorbeelden zal op een onderwijsdag op 31 oktober op de Radboud Universiteit Nijmegen een aantal worden uitgewerkt waarbij vooral ook naar de uitvoering zal worden gekeken.