De zwakste schakel

Den Haag, 11 juni 2009 - Europa is deze weken doorlopend in het nieuws. Vanzelfsprekend vanwege de recente verkiezingen. Uiteindelijk is Europa toch een belangrijke factor in onze leefwereld. Dat valt tenminste te lezen in de serieuze media. Maar mensen houden niet van Europa. Dit blijkt overduidelijk uit de lage opkomst bij de Europese verkiezingen en het onverbloemde nee tegen Europa van een flink aantal politieke partijen.

Hoe is dit contrast te verklaren? Waarom krijgt iets dat zo belangrijk is voor ons doen en laten als Europa, zo weinig actieve steun? Want dat Europa belangrijk is staat voor mij buiten kijf. Denk alleen maar aan de 46 beurzen die de European Research Council recent verleende aan Nederlandse toponderzoekers. Goed voor vele miljoenen euro’s en een enorme impuls voor de Nederlandse wetenschap.

Er zijn vele antwoorden op deze vraag te horen. Politici ‘verkopen’ Europa niet goed genoeg. Kiezers zijn veel geïnteresseerder in vraagstukken die hen direct raken. Europa staat voor bureaucratie. Wanneer mensen hun geschiedenis zouden kennen, dan zouden ze Europa wel waarderen. Of, wanneer mensen echt geïnteresseerd zouden zijn in hun toekomst, dan zouden ze de idealen van een Europese samenwerking echt wel omarmen.

Alle antwoorden zijn natuurlijk goed. Maar ik zou graag nog een antwoord aan de lijst toevoegen. Aan de basis van de problemen van Europa ligt volgens mij het fenomeen van ‘de zwakste schakel’.

Een ketting is zo sterk als de zwakste schakel. Een boerenwijsheid die opgaat voor veel verschillende situaties. In het onderwijs bijvoorbeeld. Of in sport. En niet te vergeten in de industriële productie. Stelt u zich een uitmuntend voetbalelftal voor, zonder keeper. Of een gloednieuwe auto, met banden uit de jaren vijftig. Of ingenieurs die niet goed kunnen schrijven.

Ook in Europa is het fenomeen van de zwakste schakel duidelijk waar te nemen. Goede plannen en strategieën, maar in de praktijk is er altijd wel een of andere onvolkomenheid die een stok tussen de spaken steekt. Denk bijvoorbeeld aan het gebrek aan overeenstemming tussen de lidstaten wanneer het gaat om uitbreiding. Of de disbalans tussen bureaucratie en effectief optreden. En vergeet u niet de klassieke wrijving tussen de uitvoerende macht en de bevoegdheden van het parlement. Of probeer eens uit te vinden wat er van de beloften in het kader van de Lissabonagenda is terecht gekomen? Op het moment dat uw oog is gevallen op het fenomeen van de zwakste schakel in de Europese context, is het bijna onmogelijk geen begrip te hebben voor de uitdagingen waar het Europese project voor staat.

Wat kan er gedaan worden om de zaken te verbeteren? Ik denk, in alle bescheidenheid, een waardevol advies te hebben. Vermijd lange kettingen!! Maak de kettingen korter. Geef de voorkeur aan korte lijnen. Hoe langer de ketting, hoe groter de kans op één, of twee zwakke schakels. Heldere omschreven projecten met korte lijnen en niet te veel deelnemers zijn succesvoller dan gecompliceerde plannen met een lange tijdslijn en een grote groep deelnemers.

Ik denk graag aan de Europese Unie als een merk voor een effectieve en wenselijke bijdrage aan de kwaliteit van leven in dit werelddeel U krijgt wat u ziet: een grote toekomst voor Europa. Het enig resterende probleem is de lange, kronkelige weg daar naartoe.

Sijbolt Noorda
Voorzitter van de Vereniging van Universiteiten
(VSNU)