Een boek voor in de vakantie

Den Haag, 30 juni 2010 - Een op de drie studenten verlaat het hoger onderwijs zonder diploma. Dat is een gemiddeld cijfer voor alle vormen van tertiair onderwijs in de OECD-landen. Extremen zijn Italië, waar 55% van de deelnemers vertrekt zonder diploma, en Japan, waar dat geldt voor ruim 10%. Zulke cijfers over afvallers zijn niet populair. De OECD krijgt regelmatig het verwijt dataverslaafd te zijn. Maar dat horen ze zelden wanneer het om positieve cijfers gaat en steevast wanneer landen of onderwijssystemen er minder goed vanaf komen.
De Verenigde Staten waren jarenlang kampioenen van het goede nieuws. Een breed en gevarieerd palet aan hoger onderwijsinstellingen, gecombineerd met een cultuur van ambitie, competitie en selectie, stond garant voor een positief beeld waaraan de rest van de wereld een voorbeeld kon nemen. Op die voorstelling van zaken is intussen het nodige af te dingen. Afgelopen weekend kwamen in New York enkele tientallen Amerikaanse, Canadese en Europese hoger onderwijsbestuurders bij elkaar. Daar zei de presidente van de American Council of Education: ‘We moeten onder ogen zien dat de tijd voorbij is dat iedere volgende generatie Amerikanen beter opgeleid is dan de vorige. Het tegendeel is het geval. We gaan al jarenlang achteruit.’

Ik liet in New York de OECD-cijfers over afvallers zien en pleitte voor veel meer aandacht en inspanningen gericht op studenten die in het bestaande hoger onderwijs niet succesvol zijn. Een jaar of tien geleden zouden de collega’s zo’n pleidooi meewarig hebben aangehoord. Intussen is er het een en ander veranderd. De Association of Canadian Colleges and Universities heeft de verbetering van het undergraduate onderwijs even hoog op haar agenda staan als de VSNU het studiesucces in de bachelorfase. Dus riep mijn presentatie van het advies van de commissie-Veerman gemakkelijk herkenning op. Wat zijn we immers opgeschoten met massale deelname aan het hoger onderwijs, wanneer zoveel deelnemers afhaken?

Aan de Amerikaanse public universities slaagt een kleine meerderheid van de studenten (minder dan 60%) erin een bachelor degree te behalen. Anders gezegd, twee op de vijf studenten die worden toegelaten tot vierjarige undergraduate programma’s halen de eindstreep niet. Simpele cijfers, maar tot voor kort niet beschikbaar. Amerikaanse universiteiten zijn meesters in het brengen van goed nieuws. De werkelijkheid is een ander verhaal. Ook dat is in hoog tempo aan het veranderen. Crossing the finish line is een onlangs verschenen studie over afvallers: hoeveel zijn het er, hoe gedragen ze zich, wat zijn hun kenmerken? Vasthoudend laverend tussen twee klippen (de onwil van universiteiten om hun studentendata te verraden en de overdreven beschermende werking van privacy-wetgeving) zijn de auteurs Bowen, Chingos en McPherson erin geslaagd de informatie boven water te krijgen die nodig is om te weten wat er aan de hand is. En wie dat niet weet, weet evenmin wat eraan te doen.

De komende jaren staan we in Nederland voor de opgave het hoger onderwijs zo te herprofileren en verbeteren dat het aantal afvallers (de cijfers zijn niet veel beter dan de Amerikaanse!) flink omlaag gaat. Het advies-Veerman is een goed begin dat een stevig vervolg en uitwerking vergt. Daarvoor bestaan geen geschikte, succesvolle buitenlandse voorbeelden. Wat er wel is, zijn studies als Crossing the finish line. Daarin is veel leerzaam vergelijkingsmateriaal te vinden dat kan helpen bij het maken van goede keuzes en het vermijden van verkeerde. De invloed van etnische en sociaaleconomische achtergronden, relevante man-vrouw verschillen, goede en misleidende selectie en matching methoden, nodige en onnodige studiefinanciering, de relatie met het voortgezet onderwijs – het zijn stuk voor stuk aspecten van belang. Warm aanbevolen dus, voor in de zomervakantie: Crossing the finish line. Completing College at America’s Public Universities. Princeton University Press 2009.

Sijbolt Noorda
Voorzitter van de Vereniging van Universiteiten
(VSNU)