Open access

 

Open access heeft als doel om publiek gefinancierd onderzoek voor iedereen online toegankelijk te maken. Open access publicaties zijn beter vindbaar, worden vaker geciteerd en hebben een groter bereik. Open access komt niet alleen de wetenschap ten goede, maar ook de maatschappij en de economie. Het zorgt voor een samenleving waarin ook de huisarts, de startende ondernemer en de leraar voor de klas kunnen profiteren van de nieuwste wetenschappelijke inzichten.

 

 

 

De Nederlandse universiteiten zijn een groot voorstander van open access en hebben zich hier de afgelopen jaren op uiteenlopende manieren voor ingezet. Ook onderzoekers hebben baat hebben bij open access publiceren. Deze publicaties bereiken namelijk een groter publiek en worden doorgaans meer geciteerd. En als open access goed wordt georganiseerd dan heeft het voor de onderzoekers geen impact op de werkwijze van het aanbieden van een artikel voor publicatie. Meer over open access vindt u in de factsheet open access.

De VSNU heeft een e-zine gemaakt over open access. Ontdek in het online magazine Open Access hoe Nederland gidsland werd voor open access; lees meer over de succesfactoren, de aanpak en meer ins & outs over de onderhandelingen met de grote wetenschappelijke uitgevers.     

 

Open up to open access!
Op 15 mei gaat op de universiteiten in Nederland een campagne van start om wetenschappers te wijzen op de mogelijkheden die zij hebben om hun artikelen open access te publiceren. Naast de algemene oproep om vooral van de open access mogelijkheden gebruik te maken, geeft dit universiteiten de gelegenheid speciaal aandacht te vestigen op faciliteiten en trainingen die zijn ontwikkeld in het kader van open access. De basismaterialen die zijn ontwikkeld voor de campagne zijn hier te vinden.

Voor wetenschappers is ook een speciale ‘open access journal browser’ ontwikkeld waarin te zien is bij welke tijdschriften open access gepubliceerd kan worden, en welke (kortings) regelingen gelden.
 

Ontwikkelingen

Ook het kabinet is een pleitbezorger van open access. In een brief aan de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris het standpunt ingenomen dat publiek gefinancierd onderzoek in principe vrij toegankelijk moet zijn. Hij maakt daarbij een welbewuste keuze voor de ‘gouden route’: de auteur betaalt de uitgeverij voor publicatie en de uitgeverij maakt het gehele tijdschrift online gratis toegankelijk. Dit in tegenstelling tot de ‘groene route’, waarbij de auteur een artikel publiceert in een tijdschrift en hij daarnaast een versie van het artikel in een gratis toegankelijk elektronisch archief opneemt en het systeem van betaalde abonnementen in stand blijft.

 

De Nederlandse universiteiten hebben in een reactie laten weten blij te zijn met de steun van het kabinet. Ook voor de principiële keuze voor de gouden route hebben universiteiten begrip. Waarschijnlijk is de gouden route op termijn de meest duurzame oplossing. Maar hij is ook complex. Universiteiten verwachten dat ook de uitgevers zich daar actief voor gaan inzetten.

 

Onderhandelingen

Een belangrijk aangrijpingspunt om met uitgevers tot afspraken te komen is de vernieuwing van de zogenaamde “big deal”-onderhandelingen. Sinds een tiental jaren bieden uitgevers hun tijdschriften in grote package-deals aan. Universiteiten krijgen daarmee toegang tot het totale pakket aan titels van een uitgever. Deze deals hebben een looptijd van 3 tot 5 jaar. Momenteel wordt met een reeks grote uitgevers onderhandeld over de vernieuwing van die contracten. In de nieuwsberichten en bij de veelgestelde vragen is hierover per uitgever meer informatie te vinden.

 

Quality Open Access Market

In Quality Open Access Market beoordeelt de academische wereld zelf open access tijdschriften, onafhankelijk van uitgevers. Bibliotheken analyseren de websites van de tijdschriften op transparantie over redactie, peer review, beleid en workflow. Auteurs delen hun ervaring met het tijdschrift. QOAM geeft ook prijsinfomatie, inclusief de actuele kortingsregelingen per instelling. Zodoende ontstaat een echte academische marktplaats.

 
Thans bevat QOAM ruim 9000 scorekaarten voor 24.000 tijdschriften. Het is mogelijk om QOAMcorners – kleine marktplaatsen voor specifieke doelgroepen -op te zetten en om groepsgewijs schrijvers uit te nodigen hun ervaring met een tijdschrift waarin ze hebben gepubliceerd te delen met collega’s.  
 

Drie aspecten van open access toegelicht door top wetenschappers:

 

  • Prof Dr Meijer - Wat is open access en wat is het belang ervan
  • Prof Dr Valkenburg - De maatschappelijke relevantie van open access – het is interessant voor de maatschappij zowel in Nederland als daar buiten
  • Prof Dr Levi - Ontkracht het vooroordeel dat open access te duur zou zijn