Wat is het belang van het doen van onderzoek aan universiteiten? Kan dat niet door instituten gedaan worden?

De combinatie van onderwijs en onderzoek brengt de Nederlandse universiteiten bij de beste van de wereld. Internationaal wordt –vanwege de goede scores van universiteiten en andere instituten– met waardering gesproken over het flexibele en effectieve onderzoeksysteem.

Nederlandse universiteiten hebben drie taken: onderwijs, onderzoek en valorisatie. Het wetenschappelijk onderwijs aan de Nederlandse universiteiten wordt gegeven door onderzoekers. Naast de universiteiten doen ook aparte onderzoeksinstituten onderzoek: de instituten van NWO en KNAW, GTI’s, DLO en TNO. Een aantal van deze instituten heeft een speciale opdracht, zoals het beheren van speciale collecties en faciliteiten. Onderwijs wordt er op de instituten niet gegeven.

Internationaal gezien is het normaal dat zowel universiteiten als aparte instituten onderzoek doen. Wel zijn er verschillen tussen landen: Nederlandse universiteiten (65% van het publiek gefinancierde onderzoek) doen relatief minder onderzoek dan bijvoorbeeld hun collega’s in het Verenigd Koninkrijk (68%) of Denemarken (79%), maar meer dan in Duitsland (52%) of Frankrijk (53%).

Dat onze universiteiten veel onderzoek doen heeft belangrijke voordelen:

• Studenten krijgen onderwijs van de beste wetenschappers. Universiteiten kunnen vanwege hun brede onderzoeksomgeving excellente wetenschappers aantrekken en opleiden. Hierdoor kunnen de universiteiten ook aantrekkelijk zijn voor internationaal talent. En: met studenten hebben de universiteiten een goede aanvoer van nieuw onderzoekstalent.
• Universiteiten functioneren als dé centra van kennis in hun regio: zij combineren onderwijs aan studenten met een hoog niveau van onderzoek en leggen relaties met bedrijven om onderzoeksresultaten te benutten.
• Door de brede onderzoeksomgeving zijn universiteiten uitstekend in staat om multidisciplinair onderzoek te doen. Instituten zijn vaak beperkt tot één of enkele disciplines.
• De op- en afbouw van onderzoeksgroepen kunnen binnen een universiteit flexibel gebeuren. Bij instituten is die flexibiliteit, vanwege de beperkte omvang en opdracht, een stuk kleiner.
• Nederlandse universiteiten scoren goed in rankings, omdat die vaak gebaseerd zijn op onderzoeksprestaties. Zij zijn daardoor internationaal goed zichtbaar. Zo komen bijvoorbeeld de Franse universiteiten nauwelijks voor in rankings.

De kwaliteit van het onderzoek aan de universiteiten, gemeten in het aantal citaties, is ongeveer gelijk aan het onderzoek aan de instituten. Internationaal blijkt dat de kwaliteit van onderzoek in landen met een sterke universitaire sector (NL, VK, DK) een hoog niveau heeft. De goede scores in de Europese programma’s (EIT, ERC, KP7) bevestigen dat beeld. Zo krijgen we via KP7 6,5% van de totale subsidies, terwijl we als land 5% bijdragen. Bij de ERC (onderdeel van KP7) loopt dat op dat bijna 9%. En in de prestigieuze clusters van het European Institute of Technology (EIT) hebben onze universiteiten een bijzonder groot aandeel.

Tot slot: de Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid heeft in februari 2010 een advies gegeven over de rol van instituten in het wetenschappelijke veld. De raad heeft daarbij geconstateerd dat we voorzichtig moeten zijn met het creëren van meer instituten. Belangrijker is dat de bestaande instituten en universiteiten de krachten op een aantal gebieden bundelen. Daarvoor hoeven zij niet per sé te fuseren: het sterk coördineren van onderzoek is wel nodig. De universiteiten zijn hier positief over en binnen de technologiesector zijn hiertoe al stappen gezet.

BRONNEN

• J.Dawson, J. van Steen en B. van der Meulen, ‘Science systems compared: a first description of governance innovations in six science systems’ (Rathenau Instituut 2010)
• Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT), ‘Kennis plaatsen. Onderzoeksinstituten in een veranderende omgeving’ (Den Haag 2010)

Download pdf