De FES-middelen (aardgasbaten) worden aangewend voor kennisontwikkeling bij hoger onderwijs en bedrijven. Op dit moment gaat het in totaal om ruim € 500 mln per jaar. Het kabinet heeft echter besloten de aanwending van deze middelen voor kennisontwikkeling per direct te beëindigen, waardoor rond 2015 de laatste projecten moeten stoppen.

Voor de universiteiten en andere wetenschappelijke onderzoeksinstellingen vervallen hiermee middelen om jonge wetenschappers (promovendi en postdocs) in dienst te nemen, laboratoria up to date te maken en samen te werken met het bedrijfsleven. De kennisontwikkeling aan universiteiten en dientengevolge ook voor het Nederlandse bedrijfsleven, zal substantieel verminderen en het vestigingsklimaat voor (internationale bedrijven) zal hierdoor ongunstig worden beïnvloed..

Dit bedrag is opgebouwd uit € 163 mln boete voor ‘langstudeerders’ en € 230 mln efficiencykorting. Studenten worden altijd beboet voor een heel jaar, ook wanneer ze tussentijds afstuderen. Instellingen moeten daardoor bij tussentijds afstuderen restitutie verlenen over een deel van het verhoogde collegegeld. Restitutie vragen van een deel van de korting door instellingen bij OCW is niet mogelijk.

• ‘Langstudeerders’: de overheid zal het hoger onderwijs met € 163 mln korten in de vorm van een boete voor ‘langstudeerders’. Een student mag maximaal één jaar vertraging oplopen in de bachelorfase en maximaal één jaar in de masterfase. Zodra een student meer vertraging oploopt zal de universiteit hiervoor gekort worden op de rijksbijdrage.
• Efficiencykorting: ambtelijke commissies hebben alle overheidssectoren onderzocht op onder andere efficiency (brede heroverwegingen, april 2010). Conclusie van de commissies was dat universiteiten na vijf jaar tot maximaal 5% kunnen bezuinigen. Die vijf jaar zijn nodig om werkprocessen aan te passen.

Universiteiten hebben al een enorme efficiencyslag gemaakt. Tussen 1980 en 2010 zijn de rijksbijdragen aan universiteiten gehalveerd van 1,1% naar 0,6% als percentage van het bruto nationaal product. In diezelfde periode is het aantal studenten toegenomen met meer dan 50% (van 150.000 naar 240.000). Dus met 50% minder rijksbijdrage onderwijs verzorgen de universiteiten voor 50% meer studenten.

In het Regeerakkoord is een bezuiniging van € 90 mln op onderzoeksmiddelen opgenomen. Hoe die precies vorm krijgt is nog niet duidelijk, maar dat dit ten koste zal gaan van de wetenschappelijke output is onvermijdelijk.

Op basis van afspraken met het vorige kabinet zouden de universiteiten in 2011 structureel € 52 mln extra krijgen, voor alfa/gamma onderzoek, voor kwetsbare opleidingen en om studie-uitval en vertraging tegen te gaan. Het gaat hierbij om de zogenaamde enveloppemiddelen. Deze middelen zouden in 4 jaar oplopen tot € 142,3 mln per jaar. In het vierde jaar zou de laatste verhoging van € 52 mln worden vrijgegeven. In het Regeerakkoord zijn deze middelen ingetrokken, waarmee het nieuwe kabinet de eerdere afspraak met het vorige kabinet verbreekt.

Het niet vrijgeven van de € 52 mln per jaar, gaat ten koste van:

• het programma om studie-uitval en studievertraging te verminderen,
• voor het alfa/gamma onderzoek,
• kwetsbare opleidingen en
• excellentie in onderwijs.

De rijksbijdrage voor de universiteiten wordt jaarlijks verhoogd conform de ontwikkeling van lonen, pensioenpremies en sociale zekerheid in de marktsector. Dit geldt voor alle overheidssectoren. Dit wordt het referentiemodel genoemd en is bedoeld om te voorkomen dat er een te grote arbeidsmarktafstand ontstaat tussen overheid en markt.
De lonen in de marktsector stijgen in 2011 met ca. 2,5%, de ABP premies zijn net met bijna 0.5% verhoogd.

In 2011 krijgen de universiteiten echter geen cent extra voor loonontwikkeling. Dit scheelt de universiteiten ongeveer € 50 mln op jaarbasis.

Daarnaast krijgen universiteiten geen prijscompensatie voor de gestegen prijzen.
De koopkracht van universiteiten gaat hierdoor achteruit waardoor de concurrentiekracht op de (inter-)nationale arbeidsmarkt om talenten te verwerven, verslechtert.

Bezuinigingen op internationaal onderwijs en onderzoek bedreigen de wervingskracht van Nederland op talentvolle buitenlandse studenten en wetenschappers en ondergraven de aansluiting van de Nederlandse wetenschap op internationale kennisnetwerken. Bezuinigingen treffen instituten voor internationaal onderwijs en onderzoek, beurzen voor studenten en wetenschappers, internationale onderzoeksamenwerking, de promotie van het hoger onderwijs in het buitenland en de capaciteitsopbouw van hoger onderwijs in ontwikkelingslanden kunnen oplopen tot € 100 mln.

Alle ministeries moeten volgens het Regeerakkoord minder uitgeven aan subsidies. Voor OCW gaat het hierbij om ruim € 200 mln, waarvan het deel voor het hoger onderwijs € 60 mln zou zijn. Dit gaat ofwel ten koste van de kwaliteit van het onderwijs, ofwel ten koste van de toegankelijkheid doordat universiteiten minder studenten kunnen toelaten.