UNIVERSITEIT UTRECHT

U-meet, 14, 21 en 28 september: Licht en Architectuur, Licht en Beeldende Kunst, Licht en Literatuur

Beter slapen met amberkleurig licht

Hoe kleurt licht je gemoed? Wat is de relatie tussen licht en gezondheid? En in welke mate kan licht ons leven nog meer verrijken? Een drieluik over ‘Licht en Architectuur’, ‘Licht en Beeldende Kunst’ en ‘Licht en Literatuur’.

 

Licht en Architectuur

Je kent ze wel: monotoon verlichte kantoorruimtes waar tl-buizen het felle licht gelijkwaardig over de ruimte verspreiden. Als het aan architect en lichtontwerper Rogier van der Heide ligt, is dat soort verlichting snel verleden tijd. Technologische ontwikkelingen geven ons steeds meer mogelijkheden om met licht te experimenteren. Het wordt gemakkelijker om precies te bepalen waar en wanneer we welk licht willen plaatsen. Als ambassadeur van het International Year of Light onderzoekt Van der Heide hoe we met licht de wereld aantrekkelijker en misschien zelfs gezonder kunnen maken.

 

Een nieuw licht

In aansluiting daarop vraagt prof. dr. Leon Kenemans (Biopsychologie en Psychofarmacologie, UU) zich af wat het effect is van licht op ons welzijn. Zo ontwierp hij onder andere het licht voor de openbare bibliotheek in Amsterdam, het BBC Broadcasting House in Londen, en het nieuwe Rijksmuseum. Indrukwekkende designs voor grote publieke ruimtes.

In navolging van de lichtkunstenaar James Turrell ziet Van der Heide licht als een materiaal dat we kunnen bewerken om onze ervaring van ruimtes te beïnvloeden. In het Science Museum in Londen zien we bijvoorbeeld hoe hij speelt met kleurcontrasten om diepte te creëren. En de nauwkeurig uitgelichte en telkens van kleur veranderende vlakken van de Sheikh Zayed Bridge in Abu Dhabi versterken de dynamiek van de architectuur.

Met de komst van LED-verlichting zijn de mogelijkheden alleen maar groter geworden, meent Van der Heide. Voor het nieuwe Rijksmuseum ontwierp hij in samenwerking met Philips een speciale LED-lamp die de verschillende tinten en details van de Hollandse meesters nog beter zichtbaar maken. Doordat de lampen de kleur, helderheid en kwaliteit van het daglicht benaderen, lijkt het alsof je de schilderijen in de open lucht bekijkt.

 

Licht en gezondheid

Maar het werk van Van der Heide heeft niet alleen esthetische doeleinden. In zijn ontwerpen laat hij zich leiden door onderzoek naar de effecten van licht en kleur op ons dagelijks leven. Zo blijkt dat blauw licht een groter activerend effect heeft dan rood licht. Blauw licht verhindert namelijk de aanmaak van het hormoon melatonine, een stof die ons helpt in slaap te vallen. Met de technieken van nu zijn we in staat dat licht zelf te maken om waar nodig het welzijn van mensen te bevorderen. Zo verving Van der Heide in een ziekenhuis de blauwe displays van de apparatuur die de patiënten wakker hielden door amberkleurig licht. Het amberkleurige licht zorgde ervoor dat patiënten eerder melatonine aanmaken, waardoor patiënten gemakkelijker in slaap konden komen. Deze kleine verandering leidde ertoe dat de patiënten gemiddeld sneller herstelden.

Over dat samenspel tussen licht en gezondheid spreekt ook Leon Kenemans. In zijn onderzoek naar de relatie tussen ADHD en zonlicht ontdekte hij dat bepaalde symptomen, zoals aandachtstekort en problemen met in slaap komen, verminderd kunnen worden door lichttherapie. Meer licht overdag leidt tot meer afgifte van melatonine ’s avonds, zodat mensen beter in slaap kunnen komen. Licht prikkelt dus direct de biologische klok en door genoeg lichtinput ontwikkelen we een regelmatig slaap/waak ritme. Met moderne lichttechnieken kunnen we die effecten van zonlicht simuleren.

 

Klik hier voor een uitgebreid verslag van de U-meet bijeenkomst 'Lekker licht'.

 

Terug naar boven

Welcome Wing (1999), National Museum of Science and Industry, Londen. Lichtontwerp Rogier van der Heide.

Licht en Beeldende Kunst

In de tweede lezing spraken kunsthistoricus dr. Ghislain Kieft en curator Eelco van der Lingen over hoe kunstenaars door de jaren heen met licht hebben geëxperimenteerd. Hoe beeld je licht uit?

 

Klik hier voor een uitgebreid verslag van de U-meet bijeenkomst ‘Het onmogelijke licht in de kunst’.

Klik hier voor de opname van deze bijeenkomst.

 

Terug naar boven

 

Licht en Literatuur

In het laatste onderdeel van de reeks ‘En er was licht’ sprak letterkundige prof. dr. Paul Wackers over de betekenis van licht in de Middelnederlandse literatuur. In die teksten staat licht altijd voor het goddelijke of de liefde. Niet het licht  dat we met het blote oog kunnen waarnemen, maar een geestelijk licht, dat de visuele werkelijkheid ontstijgt.

 

Klik hier voor een uitgebreid verslag van de U-meet bijeenkomst 'Lichte kost'.

 

Terug naar boven

Meer weten?

Over LICHT & ARCHITECTUUR

Prof. dr. Leon Kenemans (Psychologische Functieleer).

 

 

 

 

Over LICHT & BEELDENDE KUNST

Dr. Ghislain Kieft (Kunstgeschiedenis)

 

 

 

 

Over LICHT & LITERATUUR

Prof. dr. Paul Wackers (Middelnederlandse Letterkunde)