Print
 
 

Percentages open access publicaties 2016-2019

 

Het aandeel artikelen van Nederlandse wetenschappers dat als open access wordt gepubliceerd blijft sterk groeien. We zien dat het aantal open access publicaties blijft toenemen en conform verwachting wat versnelt. 

De VSNU heeft met het Ministerie van OCW afgesproken open access publicaties te monitoren. De VSNU heeft toegezegd de registratie uit te splitsen naar “goud”, “hybride” en “groen”. Samen met experts van de universiteiten heeft de VSNU een definitieraamwerk ontwikkeld voor het monitoren van open access publicaties, dat elke universiteit hanteert.

 

Alle artikelen uitgegeven in het meetjaar met één of meerdere auteurs verbonden aan een Nederlandse universiteit zijn door de instellingen onderzocht. Hierbij is dus alleen gekeken naar artikelen die 1) gericht zijn op een wetenschappelijk publiek, 2) een ‘peer review’ hebben ondergaan en 3) gepubliceerd zijn in een wetenschappelijk tijdschrift. In onderstaande tabel staan de percentages per categorie.



Deze percentages moeten beschouwd worden als richtinggevend, niet alle onderliggende metingen zijn even valide en betrouwbaar. Verschillende andere cijfers zijn worden elders gepubliceerd. Deze verschillen o.a. als gevolg van andere definities, meetmoment en andere bronnen ter bepaling aantallen.

Uit de jaarlijkse VSNU meting is gebleken dat 62% van de peer-reviewed artikelen uit 2019 van 14 Nederlandse universiteiten als open access beschikbaar is. Voor 2020 verwachten we een flinke stijging van circa 12-15% en komen we rond de 75% uit. Hiermee maken we grote stappen om open access de norm te laten zijn in wetenschappelijk onderzoek. De verdere stappen naar 100% open access is een uitdaging waartoe momenteel een haalbaarheidsstudie loopt en waarbij ook het belang van een breed nationaal consortium wordt onderzocht. 
 

Onderscheid tussen “goud”, “hybride” of “groen”
Om open access te zijn moet een artikel vrij en permanent toegankelijk zijn voor iedereen. Dit kan doordat het artikel gepubliceerd wordt in een open access tijdschrift: “goud”. Een tweede optie is het publiceren van een open artikel in een betaald abonnementstijdschrift: “hybride”. En de “groene” route is het artikel beschikbaar maken via een zogenaamde ‘trusted repository’ (een digitaal archiefdepot van bijvoorbeeld een universiteit). Om te bepalen welke tijdschriften open access beschikbaar zijn, hebben we ons gebaseerd op de Directory of Open Access Journals (DOAJ). Dit is een online register van open access, peer-reviewed tijdschriften. 
 
Kortom, open access artikelen hebben we onderverdeeld in drie categorieën:
“Goud”: Open artikelen in open access (DOAJ) tijdschriften;
“Hybride”: Open artikelen in betaalde tijdschriften en open artikelen in open tijdschriften die niet zijn opgenomen in de DOAJ;
“Groen”: Artikelen die alleen open access toegankelijk zijn doordat ze beschikbaar zijn via een ‘trusted repository’.
 
De eerste categorie bestaat uit alle artikelen die in de meetjaren gepubliceerd zijn in een DOAJ-tijdschrift. Van de overgebleven artikelen is onderzocht of ze wél vrij beschikbaar zijn op het platform van de uitgever hoewel ze niet gepubliceerd zijn in een open access tijdschrift. Dit zijn vooral hybride publicaties. Dan blijft een deel van de peer reviewed artikelen over. Van die overgebleven peer reviewed artikelen is onderzocht of ze te vinden zijn in een ‘trusted repository’. In ‘trusted repository’s’ is dus niet gezocht naar artikelen uit DOAJ-tijdschriften en hybride artikelen. Als de universiteiten dat wel zouden doen, zou het totale percentage immers (theoretisch) boven de 100% open access uit kunnen komen.